Page images
PDF
EPUB
[ocr errors]

(), , (die Sprache), fassen drob ein Staunen, doch zage nicht! ! Nein, greif auf deinem Psalter ein wehrhaft Lied.

4. Erzeugnisse mechanischer Art werden durch μήτηρ bezeichnet, z. B. der Schild, das Ruder, die Lyra: Eur. Troad. 1221 redet Hecuba den Schild des Hector an: oui, ώ ποτούσα καλλίνικε μυρίων μήτερ τροπαίων, Έκτορος φίλον σάκος, στεφανού. θανεϊ γαρ ου θανούσα συν νεκρώ. Der Chor in Eur. Hel. 1452 redet das Ruder an in mehreren personifcirenden Wendungen, unter welchen auch μήτηρ ist: Φοίνισσα Σιδωνιάς ώ ταχεία κώπα, βυθίοισι μήτηρ, ειρεσία φίλα, χοραγε των καλλιχόρων δελφίνων. Die Argo erscheint als Mutter und sagt Aenigmata 16 (Jac. Anth. 4 p. 299): υίας πεντήκοντα έμή ενί γαστρί λαβούσα. Arist. Thesm. 124 κιθαρίν τε ματέρ' ύμνων.

Eine seltsame Wendung sei hier noch erwähnt, mit welcher Imogen bei Shaksp. Cymb. 3, 4 (Del. p. 71) von einer römischen Elster (Buhlerin) spricht, deren Mutter ihre Schminke war (whose mother was her. painting); ,, sie war. gleichsam das Geschöpf ihrer buhlerischen Kunst, welche mütterlich für sie sorgte" (Delius).

[ocr errors]
[ocr errors]

61. Μητρυιά. Wie der Begriff der Mütterlichkeit Zuneigung und Liebe andeutet, so bezeichnet untquiá die Feindseligkeit, vgl. Antipat. Thess. 47, 7 (Jac. Αnth. 2 p. 108) όσσον μητρικής γλυκυρωτέρη έπλετο μήτηρ, τόσσον αλός πολιής γαία ποθειvotégy. In Bezug auf Italien sagte Scipio bei Plutarch. II p. 201 E (Jac. Αnth. 8 p. 328): εμε ουδέποτε στρατοπέδων αλαλαγμός εθορύβησεν, ούτι γε συγκλίδων ανθρώπων, ων ου μητέρα την Ιταλίαν, αλλά μητρυιάν ούσαν επίσταμαι. Vgl. Ρlato Menex. p. 237 Β. τρεφόμενος ουχ υπό μητρυιάς, αλλ' υπό μητρός της χώρας. Von Aeschylus Prom. 750 wird die Salmydessische Klippe Stiefmutter der Schiffe genannt: ένα τραχεία πόντου Σαλμυδησία γνάθος εχθρόξενος ναύταισι, μητρυιά νεών. Fast sprichwörtlich war der Vers des Hesiodus Op. 823: άλλοτε μητρυιή πέλει ημέρη, άλλοτε μήτηρ. Hense, Poet. Pers.

13

[ocr errors]

:

62. Matrona, housewife.

Durch Hausfrau“ wird die Natur selbst personificirt von Shaksp. Timon of Ath. 4, 3 (Del. p. 86): the bounteous housewife, nature, on each bush lays her full mess be

fore you.

Durch matrona wird die Tragödie wenigstens vergleichend personificirt bei Hor. de arte poet. 231: effutire levis indigna tragoedia versus, ut festis matrona moveri iussa diebus, intererat Satyris paulum pudibunda protervis. Bei Shakspere wird die Fortuna housewife genannt: As you like it 1, 2 (Del. p. 24) let us sit and mock the good housewife Fortune from her wheel. Ant. and Cleop. 4, 13 (Del. p. 121) and let me rail so high, that the false housewife Fortune break her wheel, provok'd by my offence. Henry V 4, 1 doth fortune play the housewife with me now? Lenau, Albigenser p. 73: Die Altfrau Kirche weiss mit Indulgenzen von jeder Schuld Gewissen rein zu schaffen.

Erwähnt sei hier auch die Göthesche Personification in dem Gedichte: Meine Göttin“: Und dass die alte Schwiegermutter Weisheit das zarte Seelchen ja nicht beleidige.

63. Kúelv, é y Zvos, gravidus, to conceive, maritare, dively, údís, parturire, to teem, to be

with child.

[ocr errors]

1. Naturgegenstände werden durch die Vorstellungen des Schwängerns, der Schwangerschaft, der Geburtsschmerzen personificirt, die Natur selbst von Shaksp. Merch. of Ven. 1, 1 (Del. p. 17): Nature has fram'd strange fellows in her time. Vgl. Iulian. Aeg. 64, 1 (Jac. Anth. 3, 209) ń dúoig udivovoa nokiv xgóvov ávég' ÉTIXTEV. In stat. athlet. 24, 3 (Jac. Anth. 3 p. 244) όπερ Φύσις οψε τεκούσα ώμοσεν ωδίνειν δεύTepov ou dúvapai. Der Regen schwängert die Erde: Aesch. Dan. 45 (Herm. 1 p. 320) oußpos έκυσε γαίαν, vgl. Mosch. fr. 7, 13 (Nauck p. 633) ana ňu åxúuwv . Die Erde wird angeredet im orphischen Hymnus 26, 4: nov

[ocr errors]

ποίκιλε κούρη, η λοχίαις ωδίσι κύεις καρπόν πολυειδή. Shaksp. Henry IV I, 3, 1 (Del. p. 61) the teeming earth. Wie xuelv wird maritare gebraucht: Patricius in der Anth, lat. 283 (Meyer 1 p. 112) vere novo floreba

humus, satus aethere sudo imbre maritatum vegetabat spiritus orbem. Claud. rapt. Pros. 2, 89 Zephyrus glebas fecundo rore maritat. Vgl. Ovid. Fast. 4, 633 gravidae semine terrae. Virg. Georg. 2, 5 ager gravidus autumno, vgl. Pentad. in der Anth, lat. 252 (Meyer 1 p. 99) parturit omnis ager. Von Ländern: Shaksp. Rich. II 2, 1 (Del. p. 36) this England, this nurse, this teeming womb of royal kings. Von Städten: Theogn. 39 Κύρνε, κύει πόλις ήδε, δέδοικα δε μη τέκη άνδρα etc. Das Sprichwort vom Berge bei Athen. 14, 616 D: ωδινεν όρος, Ζευς δ' εφοβείτο, το δ' έτικτεν μύν. Phaedr. fab. 4, 22 mons parturibat gemitus immanes ciens eratque in terris maxima exspectatio. At ille murem peperit. Hor. ep. 2, 3, 139 parturiunt montes, nascetur ridiculus mus. Der Feuerstein wird fyrvos genannt von Philipp. 22, 5 (Jac. Αnth. 2 p. 201): και τον εγερσιφαή πυρός έγκυον έμφλογα TTÉTpov. Von den Quellen Rückert, Gedichte p. 102: Aber wenn nun erblaute die Luft und ergrinte die Erde, draussen flössen die Quellen, die ewigen heilkraftschwangern. Vom Wetter: Lucret. 6, 259 gravidam fulminibus tempestatem. Von Pflanzen Shaksp. Winter's tale 4, 3 (Del. p. 79): you see, sweet maid, we marry a gentler scion to the wildest stock, and make conceive a bark of baser kind by bud of nobler race.

Von Theilen des menschlichen Körpers: Shaksp. Love's 1. l. 4, 3 (Del. p. 52) sagt witzig von einem Mädchen, die eine hohe Schulter hat: her shoulder is with child. Bemerkenswerth ist auch Shaksp. Troil. 1, 3 (Del. p. 35): I have a young conception in my brain: be you my time to bring it to some shape. Vgl. Sonn. 86 (Del. p. 158) that did my ripe thoughts in my brain inherse, making their tomb the womb wherein they grew.

Love's l. l. 5, 2 (Del. p. 82) when great things labouring perish in their birth.

2. Die Zeit ist Neuigkeiten schwanger bei Shaksp. Ant. and Cl. 3, 7 (Del. p. 82): with news the time is with

[ocr errors]

some.

was

labour; and throws forth each minute

Das Jahr und der Herbst: Shaksp. Henry IV II Prol. whilst the big year, swoln with some other grief, is thought with child by the stern tyrant war. Sonn. 97 (Del. p. 163) and yet this time remov'd summers time; the teeming autumn, big with rich increase, bearing the wanton burden of the prime, like widow'd wombs after their lords decease. Mythisch von der Nacht Hesiod. th. 125 os TéXE

. κυσαμένη,

3. Die Segel: Shaksp. Mids. 2, 2 (Del. p. 30) when we have laugh'd to see the sails conceive and grow bigbellied with the wanton wind.

[ocr errors]
[ocr errors]

64. Τίκτειν, und Composita, τεκνούσθαι, γεννάν, λοχεύειν, gignere, progignere, parere, parturire,

to beget, to engender, birth.

1. Die Natur selbst wird als gebärend dargestellt von Julian. Aegypt. 64, 1 (Jac. Αnth. 3 p. 209): η Φύσις ωδίνουσα πολύν χρόνον ανέρ' έτικτεν. In stat. athlet. 24, 3 (Jac. Αnth. 3 p. 244) όπερ Φύσις οψε τεκούσα ώμοσεν· ωδίνειν δεύτερον ου δύναμαι. Εpigr. inc. 494 (Jac. Αnth. 4 p. 223) εύρε Φίσις, μόλις είρε· τεκούσα δ' επαύσατο μόχθων, εις ένα μούνον Όμηρον όλην τρέψασα μενoινήν.

Von den Naturerscheinungen sind Himmel und Erde durch den Mythus Gottheiten, ihr Verhältniss zu einander wird als Ehe aufgefasst und die Erde ist Gebärerin in dem Fragmente des Aeschylus, Danae 45 (Herm. 1 p. 320): ερα μεν αγνός ουρανός τρώσαι χθόνα, έρως δε γαίαν λαμβάνει γάμου τυχεϊν· όμβρος δ' απ' ευνάεντος (Lobeck vermuthet είνασθέντος) ουρανού πεσών έχυσε γαίαν· η δε τίκτεται βροτοίς μήλων τε βοσκής και βίον Δημήτριον· δενδρώτας ώρα δ' εκ νοτίζοντος γάμου τέλειός εστιν. Ηes. theog. 45 ούς Γαία και Ουρανός έτικτεν. Εur. Melanipp. fr. 5 (Wag

. . ( or p. 255) κούκ έμός ο μύθος, αλλ' έμής μητρός πάρα, ως ουρανός τε γαϊά τ' ήν μορφή μία έπει δ' έχωρίσθησαν αλλήλων δίχα, τίκτουσι πάντα κανέδωκαν ες φάος δένδρη,

[ocr errors]
[ocr errors]

πετεινά, θήρας, ούς θ' άλμη τρέφει, γένος τε θνητών. Αη die Stelle des Ougavós setzt Euripides den Aether im Chrysipp. fr. 6 (Wagner p. 428): Γαία μεγίστη και Διός Αιθήρ, και μεν ανθρώπων και θεών γενέτωρ, ή δ' υγροβόλους σταγόνας νοτίους παραδεξαμένη τίκτει θνατούς, τίκτει δε βοραν φύλα τε θηρών, όθεν ουκ αδίκως μήτηρ πάντων νενόμισται. χωρεί δ' οπίσω τα μεν εκ γαίας φύντ' εις γαίαν, τα δ' απ' αιθερίου βλαστόντα γονής εις ουράνιον πάλιν ήλθε πόλον θνήσκει δ' ουδέν των γιγνομένων, διακρινόμενον δ' άλλο προς άλλου μορφήν ιδίαν απέδειξεν. Hiermit vgl. Vitruv. VIII praef. §. 1 und Lucret. 2, 991 fg. Vom Eros sagt Meleager 91, 5 (Jac. Αnth. 1 p. 27): πατρός ουκέτ έχω φράζειν τίνος ούτε γαρ Αιθήρ, ου Χθών φησι τεκείν τον θρασύν, ού πέλαγος. Sehr häufig wird τίκτειν der Erde allein Zugeschrieben: Aesch. Choeph. 119 γαίαν αυτήν, ή τα πάντα τίκτεται. Εur. Arch. 48 (Wagner p. 111) άπαντα τίκτει χθών πάλιν τε λαμβάνει. Μenand. mon. 89 (Meineke, fr. com. 4 p. 89) γη πάντα τίκτει και πάλιν κομίζεται. Εur. Phoen. 822 έτεκες, ώ γα, έτεκες. Julian. Aeg. 55, 1 (Jac. Αnth. 3 p. 207) χθών σ' έτεκε, πόντος δε διώλεσεν. Οrph. fr. 8,40 (Herm.) κούρους ουρανίωνας εγείνατο πότνια γαία. Ovid. Met. 9, 670 progenuit tellus ignotum nomine Ligdum. Εur. Ιph. Τ. 1228 νύχια χθών έτεκνώσατο φάσματονείρων. Vgl. Ρlat. Menex. p. 337 C ή τεκούσα και θρέψασα χώρα, Herod. 7, 49 λέγω την χώραν λιμόν τέξεσθαι.

Von bestimmten einzelnen Ländern, von dem Vaterlande, von Städten wird τίκτειν, λοχεύεσθαι, τεκνούν gesagt: Epigr. inc. 506 ήδε Σόλωνα τόνδε τεκνοί Σάλαμις θεσμοθέτης ιερόν. Εpigr. inc. 487 (Jac. Αnth. 4 p. 221) ουχί πέδον Σμύρνης ελοχεύσατο θείον Όμηρον. Philipp. 68, 4 (Jac. Αnth. 2 p. 214) της δε σιδηροτόκου βώλος Ιβηριάδος. Ηor. carm. 4, 5, 25 Germania quos horrida parturit fetus. Vgl. Geibel, Juniuslieder 207 von Deutschland: Ein Jahr lang rangest du in bittern Wehen. Vom Vaterlande: Eur. Heracl. 826 τη τε βοσκούση χθονί και τη τεκούση νύν τιν' αρκέσαι χρεών. Phoen. 1000 πατρίδος, ή μ' εγείνατο. Von Städten: sehr bezeichnend Theogn. 39 Κύρνε, κύει πόλις ήδε, δέδοικα δε μη τέκη άνδρα εύθυντήρα κακής υβριος ημετέρης. Εpigr,

!

« PreviousContinue »